AWTI koffer Pier Scheveningen
Beeld: AWTI

AWTI e-mail alert 11 januari 2024

In deze eerste e-mail alert van het nieuwe jaar veel nieuws over hoger onderwijs en wetenschap, zo stuurde minister Dijkgraaf kamerbrieven over o.a. internationale beurspromovendi en zelfcensuur in de wetenschap. Om tot een bruikbare klimaatstrategie te komen is het van belang om eerst een debat te voeren hoe het land er in 2050 uit moet zien, aldus het eerste advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR). De Autoriteit Persoonsgegevens wil de AP een deltaplan om grip te houden op AI. In Barcelona staat sinds eind december de duurzaamste supercomputer ter wereld. Dit en veel meer in de AWTI e-mail alert van deze week.

De opvallendste berichten van de afgelopen weken

EUA: Nederlandse academische autonomie onder druk

Nederlandse universiteiten en hogescholen scoren in vergelijking met andere EU-landen nog altijd matig op het gebied van academische autonomie. Dat valt op te maken uit de vierde Autonomy Scorecard van de European University Association (EUA). Academische autonomie heeft te maken met de mogelijkheden die onderwijsinstellingen hebben bij de selectie en toelating van studenten, de voertaal en de introductie en afschaffing van onderwijsprogramma’s. De kabinetsplannen om de verengelsing op de universiteiten tegen te gaan tasten deze autonomie volgens de EUA nog verder aan. UNL roept in reactie op de conclusies dat dit moet veranderen. Meer autonome keuzes op het terrein van studenteninstroom, toelatingseisen en voertaal leveren volgens de universiteitenkoepel kwalitatief beter onderwijs en onderzoek op. Op het gebied van organisatorische, financiële en personele autonomie scoort Nederland beter.
Publicatie EUA
Nieuwsbericht UNL
Artikel Neth-ER
 

ERC: AI-hulp ontslaat wetenschappers niet van verantwoordelijkheid

De European Research Council (ERC) waarschuwt wetenschappers hun integriteit voorop te stellen wanneer zij gebruik maken van AI bij het schrijven van onderzoeksvoorstellen. Daarover schrijft ScienceBusiness. Volgens de raad moeten wetenschappers zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid als zij gebruik maken van AI-hulpmiddelen om te brainstormen over ideeën, literatuur te doorzoeken en teksten op te stellen. Zij blijven volgens de ERC namelijk verantwoordelijk voor hun product als het gaat om zaken als plagiaat, verwijzingen en het tonen van goed wetenschappelijk en professioneel gedrag. De oproep van de ERC is vooralsnog vooral een waarschuwing. Er zijn geen aangescherpte regels voorzien, al zegt wetenschapper Harry Zekollari in het stuk te verwachten dat dit een kwestie van tijd is. Eerder liet de Europese Commissie ook al weten dat het de impact van AI op het schrijven van onderzoeksvoorstellen onderzoekt. Uit een enquête van Nature blijkt dat één op de zes onderzoekers al gebruik maakt van generatieve AI bij het opstellen van voorstellen.
Artikel Science Business

Axios: Uitspraken copyright kunnen innovatie AI remmen

Diverse rechtszaken rondom het thema copyright en AI zouden in 2024 weleens bepalender kunnen zijn voor de toekomst van AI dan de vormgeving van wetgeving en regulering. Dat schrijft Axios. Onder andere The New York Times spande eind vorig jaar een rechtszaak aan tegen OpenAI en Microsoft voor grootschalige schending van auteursrechten door hun AI-systemen. De uitspraken in deze zaken kunnen volgens Axios weleens innovatie op het vlak van AI afremmen. "Als blijkt dat sommige AI-modellen wel auteursrechten schenden en andere niet zal bij AI-innovatie niet de uitkomst voor de maatschappij leidend zijn, maar irrelevante technische details van het trainingsproces", stelt professor digitaal- en informatierecht James Grimmelmann. Zijn verhaal krijgt bijval van Andres Sawicki, rechtenprofessor verbonden aan de universiteit van Miami. Volgens hem is een belangrijk risico dat vooral kapitaalkrachtige organisaties uiteindelijk zullen profiteren. Hij noemt daarbij de licentiedeal tussen Microsoft en Associated Press als voorbeeld. "Kleine startups, onderzoekers, individuen en de open source-gemeenschap hebben die mogelijkheid niet", aldus Sawicki.
Artikel Axios

 

Nieuws en achtergronden uit Nederland

Autoriteit Persoonsgegevens pleit voor deltaplan AI

Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is het gebruik van AI voor overheid, burgers en bedrijven dusdanig complex dat er een deltaplan moet worden opgesteld om grip te houden en verantwoorde inzet te kunnen realiseren. Dat schrijft de waakhond naar aanleiding van de tweede Rapportage AI- & algoritmerisico’s Nederland. Generatieve AI-systemen en de onderliggende foundation models brengen nieuwe gebruiksrisico’s en systeemrisico’s met zich mee, waaronder het risico op verspreiding van desinformatie, maar ook op privacy-overtredingen en discriminatie. Volgens de AP gaan de ontwikkelingen dusdanig snel dat de samenleving deze nauwelijks kan bijbenen. Het deltaplan moet ervoor zorgen dat er een beheersingsplan komt te liggen met doelstellingen en afspraken, onder andere met betrekking tot de implementatie van wetgeving. Ook de bewustwording bij burgers zou hierin moeten worden meegenomen. Staatssecretaris Van Huffelen schrijft ondertussen aan de Kamer dat het budget van de Directie Coördinatie Algoritmes (DCA) wordt verdubbeld van 1 miljoen euro naar 2 miljoen euro. De DCA zal zich blijven richten op de bestaande doelen: (I) het signaleren, analyseren en rapporteren van algoritmerisico’s; II) het versterken van samenwerking tussen toezichthouders en; III) het komen tot guidance, gezamenlijke uitleg en overzicht in normen en kaders), waarbij deze doelen voor 2024 verder zijn aangescherpt. Van Huffelen kondigt ook een aantal aanvullende acties aan, waaronder het opzetten van een structuur van proactieve signalering en het uitbreiden van de kennispositie.
Nieuwsbericht AP
Artikel iBestuur
Kamerbrief staatssecretaris Van Huffelen
 

PNN kritisch over ‘gebrek aan handelen’ Dijkgraaf rond internationale beurspromovendi

Een eenduidige fiscale methodiek vanuit de overheid voor de salariëring van internationale beurspromovendi is geen werkbare oplossingsrichting. Dat schrijft minister Dijkgraaf in reactie op een unaniem aangenomen CDA-motie, waarin het kabinet werd gevraagd om “landelijke afspraken te maken tussen de betrokken ministeries en de uitvoerende diensten […] zodat er een fiscale methodiek komt voor hoe om te gaan met de top-upbeurzen”. Dijkgraaf schrijft dat dit echter niet zomaar mogelijk is en schetst een aantal alternatieve oplossingsrichtingen. Gezien de demissionaire status van het kabinet zou het gelijktrekken en verbeteren van de situatie van de internationale beurspromovendi binnen de huidige wettelijke kaders op dit moment de beste optie zijn. Het Promovendi Netwerk Nederland (PNN) schrijft in een reactie verbaasd te zijn over het gebrek aan handelen vanuit de minister. “Beurspromovendi moeten op dit moment rondkomen van bedragen ver beneden het minimumloon, en maken zich ernstige zorgen over hun financiële situatie. De minister kijkt voor een oplossing naar de universiteiten, maar wij zien dat veel universiteiten tot nu toe niet bereid zijn geweest om het inkomen van beurspromovendi aan te vullen”, aldus PNN-voorzitter Benthe van Wanrooij.
Kamerbrief minister Dijkgraaf
Artikel HOP/U-Today
Artikel PNN
 

Rathenau Instituut: complexiteit onderschat bij beleid rond gentherapie

De overheid moet strengere voorwaarden opleggen bij publieke investeringen in gentherapie. Dat adviseert het Rathenau Instituut in een kritisch rapport over de manier waarop de overheid het beleid rond gentherapie heeft vormgegeven. Zo is er volgens het Rathenau Instituut sprake van onzekerheid over de werkzaamheid en veiligheid. Ook is er weinig transparantie met betrekking tot de ontwikkelingskosten en is de positie van proefpersonen onderbelicht. "Gentherapie heeft de potentie om de gezondheid van patiënten enorm te verbeteren", aldus onderzoeker Michelle Habets. "Maar het is belangrijk om een compleet en realistisch beeld te hebben over wat de technologie op dit moment wel en niet kan, en welke obstakels er liggen voordat je het op grote schaal kunt toepassen."
Publicatie Rathenau Instituut
 

Kabinet neemt meeste aanbevelingen uit advies Starters- en Stimuleringsbeurzen over

Minister Dijkgraaf neemt de meeste van de tien aanbevelingen van de adviescommissie Starters- en Stimuleringsbeurzen over. Dat valt te lezen in de kabinetsreactie op het advies. “Ik heb van UNL begrepen dat universiteiten alle aanbevelingen omarmen met uitzondering van aanbeveling 1 die betrekking heeft op de zogenoemde ‘harde knip’. Dit geldt ook voor mij”, aldus Dijkgraaf. Verder neemt de minister een deel van aanbeveling 7 – waarin wordt voorgesteld om de eerste jaren aanvullende middelen beschikbaar te stellen voor de beurzen – niet over. In 2025 zal een eerste kwalitatieve evaluatie door een onafhankelijke commissie plaatsvinden.
Kamerbrief minister Dijkgraaf
Rapport van de adviescommissie starters- en stimuleringsbeurzen
 

Eerste advies Wetenschappelijke Klimaatraad

Om tot een bruikbare klimaatstrategie te komen is het van belang om eerst een debat te voeren hoe het land er in 2050 uit moet zien. Dat valt te lezen in het eerste advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR). "Bepaal met elkaar hoe we willen dat ons land er in 2050 uit ziet. Hoe we samenleven, hoe we onze beperkte ruimte gebruiken, hoe we geld verdienen. Maak vanuit daar een strategie voor een klimaatbestendig en klimaatneutraal Nederland in 2050", aldus de onderzoekers. Volgens WKR-voorzitter Jan Willem Erisman begint klimaatbeleid bij een aantrekkelijk en gezamenlijk toekomstbeeld. Het advies van de WKR vormt een van de bouwstenen voor het Klimaatplan 2025-2035 dat het kabinet dit jaar zal moeten opleveren.
Nieuwsbericht WKR
Nieuwsbericht TU/e
 

Dijkgraaf schetst mogelijke bekostigingsvarianten voor hoger onderwijs

Minister Dijkgraaf heeft een verdiepende analyse over de bekostiging en bekostigingsvarianten voor het hoger onderwijs naar de Kamer gestuurd. Aanvankelijk zou Dijkgraaf hier op ingaan in zijn visiebrief, die zou volgen op de Toekomstverkenning hoger onderwijs. Door de val van het kabinet laat Dijkgraaf deze visiebrief aan een volgende minister. Dijkgraaf benadrukt dat elke variant zowel voor- als nadelen heeft als het gaat om de hoofddoelstellingen van het beleid. “Zo hebben varianten die meer stabiliteit beogen, waar negatieve (kwaliteits-) gevolgen van krimp mee opgevangen kunnen worden, bijvoorbeeld negatieve consequenties voor de toegankelijkheid of de doelmatigheid”, aldus Dijkgraaf. De minister waarschuwt dat aanpassing van de bekostiging directe consequenties kan hebben en daarom zorgvuldige besluitvorming vergt.
Kamerbrief minister Dijkgraaf
Verdiepende analyses
Artikel ScienceGuide

Dijkgraaf en rectoren maken afspraken over wetenschappelijke integriteit en onafhankelijkheid hoogleraren

Minister Dijkgraaf heeft in een gesprek met de rectoren van de Nederlandse universiteiten een aantal concrete acties geformuleerd op het gebied van transparantie van nevenwerkzaamheden van hoogleraren en externe financiering van leerstoelen. In een Kamerbrief worden de acties toegelicht. Hier valt onder andere te lezen dat UNL verwacht begin volgend jaar een eerste overzicht van de externe financiering van gewone hoogleraren te kunnen publiceren. Ook gaan de rectoren en UNL aan de slag om de (academische) vereisten voor bijzondere hoogleraren gelijk te trekken met die van gewone hoogleraren. Dijkgraaf benadrukt dat er het afgelopen jaar al goede stappen zijn gezet en dat hij er vertrouwen in heeft dat universiteiten hiermee verder zullen gaan.
Kamerbrief

Rapport over budget verdelen vrij wetenschappelijk onderzoek

Een grondslag vaststellen voor de verdeling van geld voor vrij wetenschappelijk onderzoek over verschillende wetenschappelijk disciplines is niet eenvoudig. Dat blijkt uit onderzoek dat het Rathenau Instituut heeft uitgevoerd in opdracht van de NWO. De verdeelsleutel voor de verdeling van middelen via de Open Competitie en het Talentprogramma is vooral historisch bepaald, maar een bruikbare expliciete grondslag ontbreekt. Het Rathenau Instituut werd gevraagd hiervoor handvatten aan te reiken, maar dat bleek nog niet eenvoudig. Volgens  Rathenau kan alleen de omvang van de vraag naar financiering binnen een wetenschapsgebied als 'praktisch haalbare basis voor budgetverdeling' worden gebruikt. Andere indicatoren als kwaliteit of impact zijn als grondslag niet haalbaar, omdat deze niet goed meetbaar zijn bij type onderzoek waarvoor NWO-programma’s bedoeld zijn.. Naar aanleiding van het rapport wil NWO gaan bekijken of de omvang van de vraag inderdaad kan worden ingezet als weeginstrument.
Publicatie Rathenau Instituut
Nieuwsbericht NWO

Dijkgraaf presenteert onderzoek naar zelfcensuur in hoger onderwijs en wetenschap

Een ruime meerderheid van onderzoekers, docenten en studenten voelt zich ‘in geen enkele mate’ of maximaal ‘in beperkte mate’ beperkt om zich vrij te uiten. Echter, in elk van deze drie groepen bestaan aanzienlijke minderheden die zich wél in redelijke tot zeer sterke mate beperkt voelen om zich vrij te uiten. Dat blijkt uit het rapport ‘Onderzoek naar academische zelfcensuur in hoger onderwijs en wetenschap’. “Het baart me zorgen dat er onderzoekers, studenten en docenten zijn die zich beperkt voelen in het uiten van zichzelf, of die zichzelf zelfs censureren en ik verwacht van instellingen dat een vrije en open academische cultuur prioriteit is en blijft”, aldus minister Dijkgraaf. Naar verwachting zijn het hoger onderwijs en de wetenschap zijn hierin niet uniek. Zo hangen de oorzaken van zelfcensuur samen met bredere ontwikkelingen zoals polarisering van het maatschappelijke debat en de politisering van maatschappelijke onderwerpen. Dijkgraaf onderschrijft de aanbevelingen uit het rapport en gaat met instellingen in gesprek over de implementatie hiervan. Daarnaast gaat de minister bezien op welke gebieden de instellingen op stelselniveau geholpen kunnen worden met (aanvullend) beleid. In een reactie schrijft de KNAW dat zij de ontwikkelingen uit het onderzoek ook herkent en daarover grote zorgen heeft.
Kamerbrief minister Dijkgraaf
Onderzoeksrapport
Reactie KNAW

Dijkgraaf positief over KNAW-advies ‘Waarde van Wetenschap’Het advies ‘Waarde van Wetenschap’ van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW) onderschrijft de visie van minister Dijkgraaf op de waarde van wetenschap. Dat valt te lezen in de kabinetsreactie op het advies. De minister deelt de mening dat wetenschap meerdere waarden heeft, zowel intrinsieke (de productie van nieuwe kennis en Bildung door onderwijs) als extrinsieke (impact op de maatschappij en de economie). In de brief reageert Dijkgraaf op de aanbevelingen. De minister ziet mogelijkheden om wetenschappelijke inzichten, met name die van onderzoekers aan universiteiten en hogescholen, beter te benutten voor beleid. “Ik richt daarom, binnen de bestaande begroting, een team op dat aan de hand van concrete beleidsvraagstukken verkent en beproeft hoe de interactie tussen beleid en wetenschap structureel en dynamisch kan worden vormgegeven”, zo valt te lezen.
Kamerbrief minister Dijkgraaf
Publicatie KNAW
Nieuwsbericht KNAW

Jetten presenteert Meerjarig Missiegedreven Innovatieprogramma Kernenergie

Minister Jetten heeft het Meerjarig Missiegedreven Innovatieprogramma (MMIP) Kernenergie naar de Kamer gestuurd. Dit programma is opgezet door een verkennend missieteam Kernenergie, met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid. “Met dit MMIP is gekozen voor een programmatische aanpak van essentiële investeringen in kennis en innovatie in het nucleaire domein, waarvoor € 65 miljoen is aangevraagd bij het Klimaatfonds”, aldus Jetten.
Kamerbrief minister Jetten
Meerjarig Missiegedreven Innovatieprogramma (MMIP)
 

Van Huffelen presenteert geactualiseerde Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren

Voor het kerstreces heeft staatssecretaris Van Huffelen de Kamer in een zeer uitgebreide verzamelbrief bijgepraat over een waaier aan onderwerpen rond het thema digitalisering. De Kamer ontvangt voortaan vier keer per jaar een verzamelbrief digitalisering. Volgens Van Huffelen komt de samenhang tussen en coördinatie over de verschillende digitaliseringsonderwerpen en de ontwikkelingen daarbinnen beter tot uiting in een dergelijke verzamelbrief. De staatssecretaris presenteert onder andere een geactualiseerde Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren en reageert op het manifest ‘Herprogrammeer de Overheid’. Computable en iBestuur hebben geschreven over de enkele opvallende punten uit de brief.
Verzamelbrief Digitalisering
Bijlagen bij verzamelbrief
Persbericht Rijksoverheid
Artikel iBestuur
Artikel Computable

Eerste Kamer kritisch op Nationaal Groeifonds

De Eerste en Tweede Kamer worden begin 2024 apart geïnformeerd over de vierde ronde van het Nationaal Groeifonds (NGF). Voor die tijd worden geen onomkeerbare stappen gezet. Dit heeft het kabinet in de Eerste Kamer toegezegd tijdens een kritisch debat over het NGF. Zowel coalitie- als oppositiepartijen uitten diverse bezwaren over het fonds, bijvoorbeeld over het ontbreken van de toegezegde evaluatie en of een aantal investeringen niet als subsidie vanuit een ministerie hadden kunnen worden gedaan. Voor het kerstreces presenteerde minister Adriaansens de tussentijdse evaluatie van het NGF. De onderzoekers concluderen in algemene zin dat het NGF rechtmatig, doelmatig en doeltreffend functioneert, en dat het NGF is ingericht op het krijgen van kwalitatieve voorstellen die bijdragen aan het doel om het duurzaam verdienvermogen van Nederland te vergroten.
Samenvatting debat Eerste Kamer
Kamerbrief minister Adriaansens
Evaluatie Nationaal Groeifonds
Artikel ScienceGuide
 

Nieuws en achtergronden uit de Europese Unie

Opinie: Dient innovatie altijd het algemeen belang?

In De Standaard viel afgelopen week een opinieartikel te lezen over de rol van innovatie bij economische ontwikkeling en groei. In het stuk trekken wetenschappers Aviel Verbruggen en Jan Rosier in twijfel of innovatie altijd het algemeen belang dient. Volgens hen zijn industriële innovaties vaak discriminerend, ondemocratisch en ongelijkheid versterkend. "Ze beogen meestal geen betere samenleving maar streven het veroveren van marktaandeel en hogere aandeelhouderswaarde na", aldus Verbruggen en Rosier, onder andere verwijzend naar innovaties als AI en PFAS. "Innovatie is goed omdat het de creativiteit van individuen in materiële goederen omzet. Maar innovatie aan een milder tempo en gericht op het algemeen belang, is best geschikt voor de uitdagingen van morgen."
Opiniestuk
Artikel De Standaard
 

Lancering nieuwe Europese supercomputer en European Virtual Human Twins Initiative

Eind december is de nieuwste Europese supercomputer, MareNostrum5, geïnaugureerd. Bijzonder aan de nieuwe computer, die in Barcelona staat, is dat hij volledig draait op groene energie. Bovendien wordt de warmte die de computer genereert weer gebruikt om het gebouw waarin hij staat te verwarmen. De computer moet vanaf maart een breed spectrum van Europese wetenschappelijke en industriële gebruikers gaan bedienen. Zo zal hij worden ingezet  voor medisch onderzoek, klimaatonderzoek en AI, maar ook voor het eind december eveneens gelanceerde initiatief Virtual Human Twins. Bij dit initiatief wordt gepoogd het menselijk lichaam beter te begrijpen, zodat medische innovaties en geneesmiddelen sneller kunnen worden ontwikkeld.
Nieuwsbericht Europese Commissie
Nieuwsbericht Europese Commissie
Artikel Neth-ER
 

Macron kondigt revolutie in wetenschapsbeleid aan

De Franse president Emmanuel Macron zet hoog in om de Franse wetenschap competitiever te maken op het internationale toneel. Hij wil de komende anderhalve jaar een 'revolutie' bewerkstelligen, zo schrijft ScienceBusiness. Een presidentiële adviesraad van twaalf onderzoeksleiders moet de president adviseren hoe wetenschap in 'het hart van besluitvorming' kan worden geplaatst. De positie van onderzoeksinstituten en universiteiten moet daarvoor worden herzien. In het plan van Macron krijgen de onderzoeksinstituten meer verantwoordelijkheid over de nationale coördinatie van het wetenschapsbeleid. Universiteiten krijgen juist meer autonomie en minder administratieve lasten. Kleine kernreactors en een duurzamere industrie zijn voor de president topprioriteiten. Belangrijke aanleiding voor de hervormingen is de fundamentele zwakte van het Franse onderzoeksveld. Zo noemde Macron het een nederlaag dat de Fransen er niet in slaagden om een coronavaccin te ontwikkelen. De Franse onderzoeksinstellingen reageren positief op het voorstel van de president.
Artikel Science Business
 

Hoe komt de opvolger van Horizon Europe tot stand?

In een achtergrondartikel op ScienceBusiness wordt inzicht gegeven in het proces van het tot stand komen van het nieuwe Europese onderzoeksraamwerk FP10. In dit kader is 2024 een belangrijk jaar, omdat de eerste consultaties en aanbevelingen zullen worden gedaan. Voor de zomer zullen de lidstaten een visie doorgeven. Op 1 juli volgend jaar moet er een definitief plan liggen. Het beschikbare budget zal een belangrijk twistpunt zijn, alsmede de verdeling daarvan. Daarnaast lopen nog specifieke discussies die in het artikel worden uitgediept, zoals het beleid rond ‘widening’, EU-missies en het ondersteunen van loopbanen in onderzoek. In 2028 moet het FP10 een feit zijn, als opvolger van Horizon Europe.
Artikel Science Business
 

Frankrijk en Zweden versterken samenwerking rond kernenergie

Frankrijk en Zweden willen intensiever gaan samenwerken op het terrein van kernenergie, zo hebben de landen besloten. De overeenkomst komt voort uit de wens van de nieuwe rechtse regering in Zweden om meer in te zetten op kernenergie. Zij willen gebruik maken van de expertise die de Fransen op dit terrein in huis hebben. In ruil zal Frankrijk waarschijnlijk diverse reactoren in Zweden gaan bouwen.
Artikel Euractiv
 

Europese Commissie opent onderzoek naar X

De Europese Commissie start voor het eerst sinds de invoering van de Digital Services Act (DSA) een onderzoek naar overtreding ervan. In een persbericht laat de Commissie weten dat X (voorheen Twitter) mogelijk de regels heeft overtreden met betrekking tot onder andere inhoudsmoderatie (illegale content en desinformatie), transparantie van advertenties en de toegang tot gegevens voor onderzoekers. Tegenover Politico laat X weten zich aan de regels van de DSA te willen houden.
Persbericht Europese Commissie
Artikel Politico
Artikel Euractiv
 

Europese Commissie lanceert nieuwe initiatieven voor Oekraïense onderzoeksgemeenschap

De Europese Commissie versterkt de samenwerking met Oekraïne op het gebied van onderzoek en innovatie. Zo wordt een Horizon Europe-kantoor geopend in Kiev, wordt er geld uitgetrokken voor Oekraïense deeptech-startups en komt er een hub van het Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT) die Oekraïense uitvinders moet ondersteunen. Het kantoor in Kiev moet het land helpen te integreren binnen de Horizon Europe-gemeenschap.
Persbericht Europese Commissie
Artikel Neth-ER
 

Derde werkprogramma HERA: focus op geavanceerd onderzoek en strategische autonomie

In het derde werkprogramma van de Health Emergency Preparedness and Response Authority (HERA) komt de focus te liggen op geavanceerd onderzoek naar maatregelen om acute gezondheidsrisico's te kunnen aanpakken. Ook moet de strategische autonomie worden versterkt en meer internationaal worden samengewerkt. Wel moet HERA het doen met fors minder geld. Onder andere Neth-ER schreef hierover.
Artikel Neth-ER
Werkplan HERA
 

EU en Zwitserland willen samenwerking rond onderzoek en innovatie versterken

De EU en Zwitserland zijn een 'common understanding' overeengekomen over het intensiveren van de samenwerking, onder andere op het gebied van onderzoek en innovatie. Het moet onder andere voor Zwitserse instellingen sneller mogelijk worden om mee te doen aan onderzoeksprogramma's binnen de EU. Ook moet Zwitserland makkelijker mee kunnen doen aan Erasmus+, Digital Europe en Copernicus.
Persbericht Europese Commissie
Artikel Neth-ER
 

Expert: EU moet fors investeren in eigen AI-platform

De EU zou forse investeringen moeten doen in eigen AI-systemen om daarmee minder afhankelijk te zijn van de VS en China. Dat zegt AI-expert Holger Hoos, verbonden aan de universiteit van Aken, tegen ScienceBusiness. Volgens Hoos zouden investeringen van miljarden nodig zijn om de beste developers en computerwetenschappers binnen te kunnen halen en een Europees AI-platform te kunnen bouwen. Op dit publiek gefinancierde platform kunnen bedrijven vervolgens weer hun eigen producten bouwen. Zijn plan krijgt in het artikel bijval van diverse ondernemers en experts, maar wel zijn er twijfels over de politieke en financiële haalbaarheid. De inzet zou volgens Hoos moeten zijn om geen vergelijkbare systemen te maken dan die er al zijn, maar juist onderscheidend te zijn. Dit kan bijvoorbeeld op het vlak van betrouwbaarheid.
Artikel Science Business

 

Nieuws en achtergronden uit de rest van de wereld

China en Rusland zetten stap in kwantumcommunicatie

Wetenschappers in China en Rusland zijn erin geslaagd om via een Chinese kwantumsatelliet twee afbeeldingen gecodeerd en beveiligd door kwantumsleutels te versturen. Daarover schrijft onder andere Newsweek. Het zou een belangrijke stap zijn op het vlak van kwantumcommunicatie, waarbij het vrijwel onmogelijk wordt om versleutelde gegevens te onderscheppen of te decoderen.
 Artikel Newsweek
Artikel The Quantum Insider
 

Amerikaanse hooggerechtshof verwacht dat juridisch veld ‘aanzienlijk zal worden beïnvloed door AI’

In het Amerikaanse hooggerechtshof heersen zorgen over de invloed van AI op de rechtspraak. Dat blijkt uit een artikel van opperrechter John Roberts. Volgens hem kan AI op vele manieren het werkveld beïnvloeden, zoals bij het helpen van rechtenstudenten bij hun onderzoek en het ondersteunen van rechters bij het maken van inschattingen op recidive. In de basis kan AI daarbij nuttig zijn, maar Roberts wijst op het feit dat AI-systemen ook fouten maken. Bijvoorbeeld door te verwijzen naar zaken die niet echt bestaan.
Artikel Nextgov/FCW

NIST stelt kwetsbaarheden AI en machine learning vast

Computerwetenschappers van het Amerikaanse National Institute of Standards and Technology (NIST) hebben in een publicatie cyberkwetsbaarheden van AI en machine learning (ML) vastgesteld. Het rapport vormt een stap in het weerbaarder maken van deze systemen tegen cyberaanvallen. In het rapport worden maatregelen voorgesteld om deze kwetsbaarheden tegen te gaan, maar volgens de NIST-onderzoekers zijn deze niet zo waterdicht dat ze elk risico uitsluiten. Onder andere autonome voertuigen vormen een groot risico als deze worden ingezet voor cyberaanvallen. "Ondanks de enorme vooruitgang van AI en ML zijn deze technologieën kwetsbaar voor aanvallen met mogelijk spectaculaire consequenties tot gevolg", aldus NIST-onderzoeker Apostol Vassilev.
Nieuwsbericht NIST

ITIF luidt noodklok over private R&D-investeringen Canada

Het is niet best gesteld met het niveau van private R&D-investeringen in Canada. Dat schrijft de Amerikaanse denktank ITIF. Zo zou de mate van investeringen in 2021 bij Amerikaanse bedrijven 103 keer hoger liggen dan in Canada, terwijl de omvang van de economie slechts 11,7 keer groter is. Ten opzichte van het mondiale gemiddelde scoort Canada ook een factor vijf slechter. ITIF adviseert de Canadese beleidsmakers om belastingvoordelen te bieden voor bedrijven die investeren in R&D.
Artikel ITIF

OPSI-blog benoemt twaalf succesfactoren publieke innovatielabs

In een blog van de Observatory for Public Sector Innovation worden twaalf factoren vastgesteld om publieke innovatielabs te laten slagen. In de eerste plaats is ondersteuning vanuit de toplagen van besluitvorming van belang, inclusief een sterk mandaat om hun missies uit te kunnen voeren. Het is daarbij van belang dat zij niet te sterk leunen op één geldstroom en zich bewust zijn van veranderende politieke opvattingen. Daarnaast wordt aanbevolen in te spelen op de behoefte van burgers en hen ook te betrekken. Verder wordt storytelling als belangrijke toegevoegde waarde genoemd.
Blog OPSI

Diverse platformen blikken vooruit op 2024

Diverse platformen pakten afgelopen weken uit met voorspellingen voor 2024 op het terrein van wetenschap en technologie. Zo voorspelt Nextgov dat generatieve AI de wereld zal veranderen in 2024. Zij verwachten dat niet alleen doordat de technologie zo snel opkwam in 2023, maar ook doordat het tekort aan chips vermoedelijk zal worden opgelost. Hierdoor kunnen de ontwikkelingen nog sneller gaan en kunnen bijvoorbeeld ook kleine startups aanhaken. Verder voorspelt Nextgov dat de mogelijkheden van 5G verder zullen worden uitgebreid. Nature zegt veel ontwikkelingen te verwachten op het terrein van generatieve AI, maanmissies en supercomputers. Zo wordt onder andere een update verwacht van het AI-model achter ChatGPT en is het wachten op het Google-equivalent. Daarnaast wijst Nature op een grootschalig project om muggen te produceren die geen ziektes als dengue en zika kunnen overbrengen. Op het platform Sifted komen 11 vrouwelijke investeerders aan het woord met hun voorspellingen en ook Pitchbook presenteerde een Industrial Technology Outlook 2024.
Artikel Nature
Industrial Technology Outlook 2024 Publicatie Pitchbook
Artikel Nextgov/FCW
Analyse Sifted

Verantwoorde innovatie essentieel om risico’s disruptieve technologieën tegen te gaan

In een verdiepende analyse van het Centre for International Governance Innovation (CIGI) en Project Liberty proberen onderzoekers de risico's in kaart te brengen van zeven opkomende technologieën als AI, quantum en Web3 door deze naast vier gebieden te leggen die veel impact hebben op de ontwikkeling ervan: macroeconomie, geopolitiek, klimaatverandering en regulering. De beleidsbrief probeert richting te geven voor ‘verantwoorde innovatie’ om de potentiële negatieve gevolgen van disruptieve technologieën te verminderen, 
ervoor zorgen dat de voordelen eerlijk worden verdeeld en om te werken aan innovatie die prioriteit geeft aan maatschappelijke uitdagingen. Volgens de onderzoekers moeten beleidsmakers eerder in de innovatiecyclus actief zijn zodat zij proactief, goed geïnformeerd en anticiperend op trends effectief beleid kunnen maken voor het gebruik, ontwerp, bouw, implementatie schaalvergroting, investeringen en regelgeving van nieuwe technologieen. 
Publicatie CIGI
 

Publicatie: TTO’s hebben moeite met verspreiding transformatieve innovatie

Organisaties die helpen bij het vermarkten van nieuwe technologieën (Technology Transfer Offices, TTO's) hebben nog moeite met de verspreiding van transformatieve innovatie (innovatie gericht op adresseren van maatschappelijke uitdagingen). Dat blijkt uit een publicatie in Technological Forecasting & Social Change. Volgens de onderzoekers wordt de rol van TTO's bij transformatieve innovatie steeds meer erkend, maar is hun mandaat niet flexibel genoeg om op de trein te springen en daarbij de expertise aan boord te halen. Bovendien zijn ze nog onwenning in de samenwerking en co-creatie met nieuwe, nog onbekende sociale actoren. 
Publicatie ScienceDirect

Merics wijst op risico’s van terugdringen afhankelijkheid van Taiwan

De EU moet voorzichtig zijn met het reduceren van de afhankelijkheid van in Taiwan geproduceerde chips. Dat schrijft Merics in een analyse. De EU heeft de ambitie om een autonomere positie te verwerven in de ontwikkeling en productie van chips, met als gevolg dat Taiwan kwetsbaar wordt voor territoriale aanvallen vanuit China. Merics wijst erop dat het voor de EU haast ondoenlijk is om de chipsproductie op een dusdanig niveau te krijgen dat het marktleider Taiwan niet meer nodig heeft. De EU zou zichzelf de vraag moeten stellen of het niet beter kan focussen op de eigen kracht, stelt de denktank. Daarnaast is het ook voor de handelsbelangen van het westen belangrijk dat er geen conflict ontstaat over de Straat van Taiwan, aangezien de helft van de containerschepen hier regelmatig doorheen moet.
Artikel Merics

Nature: Gaat een mix van AI en kwantum een revolutie in de wetenschap brengen?

De vraag of een combinatie van machine learning en kwantumcomputers een revolutie in de wetenschap zou kunnen betekenen is niet zomaar te beantwoorden. Dat valt op te maken uit een artikel op Nature. Beide technieken zijn op hun eigen terrein in potentie superieur, maar of een combinatie van toegevoegde waarde is kan alleen proefondervindelijk worden vastgesteld, zo concludeert Nature.
Artikel Nature